Kort antwoord: hoogsensitief zijn betekent dat je prikkels en emoties dieper verwerkt dan gemiddeld. Het is een karaktertrek, geen stoornis en geen diagnose. Je hoort ook de termen hooggevoelig en HSP (highly sensitive person).
Wat is hoogsensitiviteit?
De psychologe Elaine Aron beschreef de eigenschap in de jaren 90 en noemde ze sensory processing sensitivity. Het idee: sommige mensen nemen meer waar uit hun omgeving en verwerken dat grondiger, voor ze reageren. Dat geldt voor geluid en licht, maar ook voor sfeer, stemmingen en betekenis.
Hoeveel mensen het zijn, hangt af van hoe je meet. Vaak hoor je 15 tot 20 procent. Een studie uit 2018 vond ongeveer 30 procent hoogsensitieve mensen, 40 procent gemiddeld en 30 procent laag. Sensitiviteit lijkt dus eerder een schaal dan een hokje. Het is ook geen synoniem voor introvert: er zijn genoeg hoogsensitieve mensen die graag onder de mensen zijn en er daarna alleen meer van moeten bijkomen.
De kenmerken van hoogsensitiviteit
Aron vat de eigenschap samen in vier kenmerken. Herken je er maar een of twee, dan past de term waarschijnlijk minder goed.
- Diep verwerken. Je denkt lang na voor je beslist, ziet verbanden en blijft dingen overdenken.
- Snel vol zitten. Een volle dag, veel mensen of veel tegelijk moeten doen put je sneller uit.
- Sterk meevoelen. Je wordt geraakt door muziek of een film en voelt snel wat een ander voelt.
- Details opmerken. Je ziet een verplaatst voorwerp, hoort een andere toon in een stem en ruikt wat een ander ontgaat.
Ben ik hoogsensitief?
Twijfel je? Doe de gratis hoogsensitief test: 12 vragen en je ziet meteen je resultaat. De test is een eerste indicatie, geen diagnose en geen wetenschappelijk meetinstrument. Een goed gesprek met iemand die je verhaal kent, zegt meer.
Hoogsensitief, overprikkeld, autisme of ADHD?
Deze woorden worden vaak door elkaar gebruikt. Ze lijken op elkaar, maar betekenen iets anders, en ze kunnen ook samen voorkomen.
- Overprikkeld is een toestand, geen eigenschap. Iedereen kan het worden, bijvoorbeeld door stress. Twijfel je daarover, doe dan de overprikkeld-test of lees hoe je overprikkeling herkent.
- Autisme is een ontwikkelingsstoornis die ook sociale communicatie en vaste patronen raakt. Gevoeligheid voor prikkels hoort er vaak bij, maar is niet het hele verhaal.
- ADHD gaat vooral over aandacht, impulsiviteit en onrust. Die zijn er dan al sinds de kindertijd. De ADHD-test geeft een eerste beeld.
- Angst of trauma kan je systeem ook altijd op scherp zetten. Dat kan voelen als gevoeligheid, maar dan helpt een andere aanpak.
Herken je jezelf in meer dan een van deze? Een psycholoog kan helpen om het uit elkaar te halen. Alleen een bevoegd professional kan een diagnose stellen.
Een hoogsensitief kind
Ook kinderen kunnen sterk op prikkels reageren: last van labels in kleren, moeite met drukke klassen, heftige reacties op onrecht of een kleine verandering, en moe na een verjaardag. Dat kan bij hun aard horen. Het helpt dan vaak om veranderingen vooraf aan te kondigen, rustmomenten in te plannen en hun gevoel serieus te nemen zonder het groter te maken. Maak je je zorgen, of loopt het vast op school? Bespreek het met de huisarts of een kinderpsycholoog, want dezelfde signalen kunnen ook een andere oorzaak hebben.
Wat helpt als je hoogsensitief bent?
Het doel is niet om minder gevoelig te worden. Het doel is dat je dag past bij hoe jij werkt. Begin met een van deze vier.
1. Plan herstel vooraf in
Wacht niet tot je op bent. Zet na een drukke afspraak meteen een half uur niets in je agenda.
2. Verlaag de prikkels die je zelf kiest
Een oordopje in de trein, notificaties uit, eerst een rondje wandelen na het werk. Kleine dingen tellen op.
3. Geef je beslissingen tijd
Zeg vaker: "Ik laat het je morgen weten." Diep verwerken is geen besluiteloosheid, je hebt alleen wat meer tijd nodig.
4. Kijk naar wie je energie kost
Merk op na welke afspraken je leeg bent en na welke niet. Goede grenzen horen er voor jou gewoon bij.
Wanneer zoek je hulp?
Hoogsensitiviteit hoef je niet te behandelen. Praten kan wel helpen als het je leven kleiner maakt: je vermijdt steeds meer, slaapt slecht, bent al weken uitgeput of voelt je somber. Blijft die somberheid hangen, doe dan de depressietest of ga langs bij je huisarts, en laat ook lichamelijke oorzaken van vermoeidheid nakijken. Bij MentraNova vind je psychologen en begeleiders die werken met hoogsensitiviteit.
Praten met iemand die dit kent
Vertel in een paar zinnen wat er speelt en krijg gratis voorstellen van gescreende psychologen en begeleiders die nu plek hebben, in je eigen taal, bij jou in de buurt of online. Geen verwijsbrief nodig.
Veelgestelde vragen
Nee. Het is een karaktertrek en staat niet als diagnose in de psychiatrische handboeken DSM-5 en ICD-11. Het is ook geen ziekte die je moet genezen.
In de praktijk niets: beide woorden worden gebruikt voor dezelfde eigenschap, net als de afkorting HSP (highly sensitive person).
Het is een eigenschap, dus het gaat meestal niet weg. Je kunt wel leren je dag erop in te richten, waardoor je er veel minder last van hebt.
Nee. Introvert gaat over waar je energie van krijgt, hoogsensitief over hoe diep je prikkels verwerkt. Je kunt hoogsensitief en extravert zijn: graag onder de mensen, en daarna extra veel rust nodig.
Bronnen
- Aron & Aron (1997), Journal of Personality and Social Psychology: de oorspronkelijke beschrijving van sensory processing sensitivity.
- Lionetti e.a. (2018), Translational Psychiatry: laag, gemiddeld en hoog sensitieve groepen.
- Greven e.a. (2019), Neuroscience & Biobehavioral Reviews: overzicht van het onderzoek.