Sport & Gezondheid 2026

De prijs van topsport: wat ex-topsporters later meedragen

Door MentraNova Redactie Gepubliceerd

Topsport houdt je hart en je conditie vaak jarenlang beter dan gemiddeld. Je gewrichten en, bij contactsporten, je hersenen betalen wel een prijs. Wat de cijfers zeggen, en wat je zelf in de hand hebt.

7 min lezen
Lege groene stoeltjes in een stadion

Kort antwoord

Van 3.357 gestopte Olympiërs heeft 1 op de 4 artrose en heeft 4 op de 10 op dit moment gewrichtspijn, gemiddeld rond hun 45ste. Bij oud-profvoetballers ligt de sterfte aan ziektes zoals alzheimer 3,5 keer hoger. De grootste risicofactor heb je zelf in de hand: wie geblesseerd doorspeelt, heeft later ongeveer twee keer zoveel kans op artrose en blijvende pijn.

Alle cijfers komen uit peer-reviewed studies in onder meer het British Journal of Sports Medicine en het New England Journal of Medicine. De bronnenlijst staat onderaan.

Wie aan topsport denkt, denkt aan fitte lichamen. Dat klopt ook: oud-topsporters leven gemiddeld lang en hebben vaak een sterker hart dan leeftijdsgenoten. Maar vraag een gestopte voetballer, turnster of wielrenner hoe hun knieën het stellen, en je hoort een ander verhaal. De gevolgen komen zelden uit het niets. Ze zijn meestal terug te voeren op een oude blessure, en vaak een blessure waarmee iemand toch is blijven doorgaan.

Artrose: het meest voorkomende litteken

Artrose is gewrichtsslijtage: het kraakbeen wordt dunner, het gewricht stijver en pijnlijker. In de grootste studie tot nu toe, een bevraging van 3.357 gestopte Olympiërs uit 57 sporten, had 23 procent artrose, het vaakst in de knie. Wie op een gewricht ooit een zware blessure had, had daar een duidelijk grotere kans op.

Chronische pijn, ook zonder artrose

Ook wie geen artrose heeft, houdt vaak restklachten over. 40 procent van de gestopte Olympiërs heeft op dit moment gewrichtspijn. De lage rug staat bovenaan: bijna 1 op de 5 heeft er pijn, vaker dan bij leeftijdsgenoten die geen topsport deden.

De pijn zit vooral waar de sport de meeste belasting gaf:

Een eerdere blessure maakt het verschil. Na een rugblessure is de kans op lage-rugpijn bijna 5 keer zo groot, na een schouderblessure is de kans op schouderpijn 6 keer zo groot.

Het hoofd: de gevolgen van contactsporten

In voetbal, rugby, boksen en ijshockey telt niet alleen de zware hersenschudding mee. Ook de vele kleinere klappen stapelen zich over een carrière op.

Opvallend: dezelfde oud-voetballers leefden tot hun 70ste juist langer dan gemiddeld. Een fit lichaam en een kwetsbaar brein kunnen dus samengaan. De studies tonen een verband; ze bewijzen niet dat koppen of hoofdimpacts de enige oorzaak zijn.

De cijfers op een rij

Cijfer Waarde Bron
Gestopte Olympiërs met artrose 23% Palmer e.a., BJSM 2022
Gestopte Olympiërs met gewrichtspijn op dit moment 40% Palmer e.a., BJSM 2023
Artrose binnen 10 tot 15 jaar na een kruisbandscheur bijna 40% Rambaud e.a., IJSPT 2026
Heupprothese bij oud-profcricketers (60+) tegenover leeftijdsgenoten 15% tegenover 4% (ongeveer 4x) Jones e.a., J Sci Med Sport 2018
Sterfte aan neurodegeneratieve ziekte bij oud-profvoetballers 3,5x hoger Mackay e.a., NEJM 2019
Kans op artrose na geblesseerd doorspelen (elitecricketers) 2,1x hoger Bullock e.a., BMC 2020
Kans op blijvende gewrichtspijn na geblesseerd doorspelen (elitecricketers) 2,5x hoger Bullock e.a., BMC 2020

Doorspelen met pijn: de risicofactor die je zelf in de hand hebt

De sterkste voorspeller van latere klachten is niet de sport zelf, maar hoe je met blessures omgaat. In een Engelse studie bij 2.233 cricketers had 77 procent ooit geblesseerd doorgespeeld. Bij de elitespelers onder hen was de kans op artrose daardoor 2,1 keer zo groot en de kans op blijvende gewrichtspijn 2,5 keer. Ze scoorden ook lager op mentaal welzijn.

De druk om door te gaan is in topsport groot: een selectie, een contract, een team dat op je rekent. Maar een week te vroeg terug kan een gewricht jaren kosten.

Wat je kunt doen

Tijdens je carrière

Na het stoppen

Wanneer praat je met iemand

Het einde van een sportcarrière is meer dan een lichamelijke overgang. Wie jarenlang in de eerste plaats topsporter was, verliest bij het stoppen ook een ritme, een team en een stuk identiteit. Elke dag pijn hebben weegt daar nog bovenop, op je slaap, je humeur en je geduld.

Merk je dat je somber wordt, je terugtrekt of niet meer weet wat je met je dagen wil, praat dan met een psycholoog of coach. Die helpt je omgaan met pijn die blijft, en een nieuwe richting vinden na de sport. Voor je lichaam blijven je arts en kinesist het eerste aanspreekpunt.

Dit artikel is bedoeld als informatie, niet als medisch advies. Voor een diagnose of behandeling ga je naar een arts. Zit je in een crisis of denk je aan zelfdoding? Bel in België de Zelfmoordlijn op 1813 en in Nederland 113 (0800-0113). Bij acuut gevaar: 112.

Praten over wat de sport je heeft gekost

Vertel in een paar zinnen wat er speelt en krijg gratis voorstellen van gescreende psychologen en coaches die nu plek hebben, in je eigen taal, bij jou in de buurt of online. Geen verwijsbrief nodig.

Start je persoonlijke match

Download in de App Store Ontdek het op Google Play

Veelgestelde vragen

Hoeveel ex-topsporters hebben later klachten?

Veel. In een bevraging van 3.357 gestopte Olympiërs, gemiddeld 45 jaar oud, had 23 procent artrose en had 40 procent op dat moment gewrichtspijn (Palmer e.a., British Journal of Sports Medicine, 2022-2023). De lage rug, de knie en de schouder kwamen het vaakst terug. De meeste klachten waren terug te voeren op een oude blessure op die plek.

Krijg je artrose na een gescheurde kruisband?

Niet altijd, maar vaak. Bijna 40 procent van wie een voorste kruisband scheurt, toont binnen 10 tot 15 jaar tekenen van artrose op een röntgenfoto. Een goede operatie verkleint dat risico niet volledig, omdat de binnenkant van de knie na de blessure vaak veranderd blijft. Sterke spieren rond de knie en een gezond gewicht helpen de slijtage te vertragen.

Verhoogt profvoetbal het risico op dementie?

Een grote Schotse studie (Mackay e.a., New England Journal of Medicine, 2019) volgde 7.676 oud-profvoetballers. Zij stierven 3,5 keer vaker aan een neurodegeneratieve ziekte dan vergelijkbare mannen, en kregen 4,9 keer vaker dementiemedicatie. Tot hun 70ste leefden ze wel langer dan gemiddeld. De studie toont een verband, maar bewijst niet dat koppen of hoofdimpacts de enige oorzaak zijn.

Is doorspelen met een blessure echt zo schadelijk?

Ja, het is een van de sterkste voorspellers van latere klachten. In een studie bij 2.233 Engelse cricketers had 77 procent ooit geblesseerd doorgespeeld. Bij de elitespelers ging dat samen met 2,1 keer meer kans op artrose en 2,5 keer meer kans op blijvende gewrichtspijn (Bullock e.a., BMC Musculoskeletal Disorders, 2020).

Bronnen

Citeer dit artikel

MentraNova Redactie (2026). De prijs van topsport: wat ex-topsporters later meedragen. MentraNova. https://mentranova.com/articles/gevolgen-topsport-later

Overnemen mag, met bronvermelding en een link. Journalist of onderzoeker en je wil een specialist spreken? Mail [email protected].

Wekelijkse Coaching Tips

Korte, praktische inzichten over werk, rust en relaties. Eén mail per week.

Geen spam. Uitschrijven kan altijd.