Kort antwoord
Van 3.357 gestopte Olympiërs heeft 1 op de 4 artrose en heeft 4 op de 10 op dit moment gewrichtspijn, gemiddeld rond hun 45ste. Bij oud-profvoetballers ligt de sterfte aan ziektes zoals alzheimer 3,5 keer hoger. De grootste risicofactor heb je zelf in de hand: wie geblesseerd doorspeelt, heeft later ongeveer twee keer zoveel kans op artrose en blijvende pijn.
Alle cijfers komen uit peer-reviewed studies in onder meer het British Journal of Sports Medicine en het New England Journal of Medicine. De bronnenlijst staat onderaan.
Wie aan topsport denkt, denkt aan fitte lichamen. Dat klopt ook: oud-topsporters leven gemiddeld lang en hebben vaak een sterker hart dan leeftijdsgenoten. Maar vraag een gestopte voetballer, turnster of wielrenner hoe hun knieën het stellen, en je hoort een ander verhaal. De gevolgen komen zelden uit het niets. Ze zijn meestal terug te voeren op een oude blessure, en vaak een blessure waarmee iemand toch is blijven doorgaan.
Artrose: het meest voorkomende litteken
Artrose is gewrichtsslijtage: het kraakbeen wordt dunner, het gewricht stijver en pijnlijker. In de grootste studie tot nu toe, een bevraging van 3.357 gestopte Olympiërs uit 57 sporten, had 23 procent artrose, het vaakst in de knie. Wie op een gewricht ooit een zware blessure had, had daar een duidelijk grotere kans op.
- Na een gescheurde kruisband toont bijna 40 procent binnen 10 tot 15 jaar tekenen van artrose in die knie. Een technisch goed herstelde kruisband beschermt daar niet volledig tegen: de binnenkant van de knie blijft vaak veranderd.
- Na een schouderblessure is de kans op artrose in die schouder bij Olympiërs bijna 5 keer zo groot als zonder die blessure.
- Nieuwe heupen en knieën: gestopte profcricketers boven de 60 hadden ongeveer 4 keer vaker een heup- of knieprothese dan mannen van dezelfde leeftijd (15 procent tegenover 4 procent voor de heup).
Chronische pijn, ook zonder artrose
Ook wie geen artrose heeft, houdt vaak restklachten over. 40 procent van de gestopte Olympiërs heeft op dit moment gewrichtspijn. De lage rug staat bovenaan: bijna 1 op de 5 heeft er pijn, vaker dan bij leeftijdsgenoten die geen topsport deden.
De pijn zit vooral waar de sport de meeste belasting gaf:
- Onderrug: sporten met veel impact of draaibewegingen.
- Knieën en enkels: lopen, springen, wendingen.
- Schouders: werp-, zwem- en racketsporten.
Een eerdere blessure maakt het verschil. Na een rugblessure is de kans op lage-rugpijn bijna 5 keer zo groot, na een schouderblessure is de kans op schouderpijn 6 keer zo groot.
Het hoofd: de gevolgen van contactsporten
In voetbal, rugby, boksen en ijshockey telt niet alleen de zware hersenschudding mee. Ook de vele kleinere klappen stapelen zich over een carrière op.
- Dementie bij oud-profvoetballers. Een Schotse studie volgde 7.676 oud-profs. Zij stierven 3,5 keer vaker aan een neurodegeneratieve ziekte zoals alzheimer, en kregen bijna 5 keer vaker dementiemedicatie dan vergelijkbare mannen.
- Sporen jaren later. Bij 47 oud-contactsporters, gemiddeld 12 jaar na hun laatste wedstrijd, lekte de bloed-hersenbarrière nog steeds. De 17 met de meeste schade gingen er ook cognitief het sterkst op achteruit.
Opvallend: dezelfde oud-voetballers leefden tot hun 70ste juist langer dan gemiddeld. Een fit lichaam en een kwetsbaar brein kunnen dus samengaan. De studies tonen een verband; ze bewijzen niet dat koppen of hoofdimpacts de enige oorzaak zijn.
De cijfers op een rij
| Cijfer | Waarde | Bron |
|---|---|---|
| Gestopte Olympiërs met artrose | 23% | Palmer e.a., BJSM 2022 |
| Gestopte Olympiërs met gewrichtspijn op dit moment | 40% | Palmer e.a., BJSM 2023 |
| Artrose binnen 10 tot 15 jaar na een kruisbandscheur | bijna 40% | Rambaud e.a., IJSPT 2026 |
| Heupprothese bij oud-profcricketers (60+) tegenover leeftijdsgenoten | 15% tegenover 4% (ongeveer 4x) | Jones e.a., J Sci Med Sport 2018 |
| Sterfte aan neurodegeneratieve ziekte bij oud-profvoetballers | 3,5x hoger | Mackay e.a., NEJM 2019 |
| Kans op artrose na geblesseerd doorspelen (elitecricketers) | 2,1x hoger | Bullock e.a., BMC 2020 |
| Kans op blijvende gewrichtspijn na geblesseerd doorspelen (elitecricketers) | 2,5x hoger | Bullock e.a., BMC 2020 |
Doorspelen met pijn: de risicofactor die je zelf in de hand hebt
De sterkste voorspeller van latere klachten is niet de sport zelf, maar hoe je met blessures omgaat. In een Engelse studie bij 2.233 cricketers had 77 procent ooit geblesseerd doorgespeeld. Bij de elitespelers onder hen was de kans op artrose daardoor 2,1 keer zo groot en de kans op blijvende gewrichtspijn 2,5 keer. Ze scoorden ook lager op mentaal welzijn.
De druk om door te gaan is in topsport groot: een selectie, een contract, een team dat op je rekent. Maar een week te vroeg terug kan een gewricht jaren kosten.
Wat je kunt doen
Tijdens je carrière
- Geef een blessure de volle hersteltijd, ook als de druk groot is.
- Laat terugkeer na een zware blessure afhangen van tests en je kinesist of sportarts, niet alleen van de kalender.
- Meld elke hersenschudding en volg een stapsgewijs terugkeerprotocol.
Na het stoppen
- Blijf bewegen: sterke spieren rond een oud geblesseerd gewricht vertragen artrose.
- Houd je gewicht onder controle; elke kilo telt voor knieën en heupen.
- Laat aanhoudende pijn, geheugen- of concentratieklachten tijdig onderzoeken.
Wanneer praat je met iemand
Het einde van een sportcarrière is meer dan een lichamelijke overgang. Wie jarenlang in de eerste plaats topsporter was, verliest bij het stoppen ook een ritme, een team en een stuk identiteit. Elke dag pijn hebben weegt daar nog bovenop, op je slaap, je humeur en je geduld.
Merk je dat je somber wordt, je terugtrekt of niet meer weet wat je met je dagen wil, praat dan met een psycholoog of coach. Die helpt je omgaan met pijn die blijft, en een nieuwe richting vinden na de sport. Voor je lichaam blijven je arts en kinesist het eerste aanspreekpunt.
Dit artikel is bedoeld als informatie, niet als medisch advies. Voor een diagnose of behandeling ga je naar een arts. Zit je in een crisis of denk je aan zelfdoding? Bel in België de Zelfmoordlijn op 1813 en in Nederland 113 (0800-0113). Bij acuut gevaar: 112.
Praten over wat de sport je heeft gekost
Vertel in een paar zinnen wat er speelt en krijg gratis voorstellen van gescreende psychologen en coaches die nu plek hebben, in je eigen taal, bij jou in de buurt of online. Geen verwijsbrief nodig.
Veelgestelde vragen
Veel. In een bevraging van 3.357 gestopte Olympiërs, gemiddeld 45 jaar oud, had 23 procent artrose en had 40 procent op dat moment gewrichtspijn (Palmer e.a., British Journal of Sports Medicine, 2022-2023). De lage rug, de knie en de schouder kwamen het vaakst terug. De meeste klachten waren terug te voeren op een oude blessure op die plek.
Niet altijd, maar vaak. Bijna 40 procent van wie een voorste kruisband scheurt, toont binnen 10 tot 15 jaar tekenen van artrose op een röntgenfoto. Een goede operatie verkleint dat risico niet volledig, omdat de binnenkant van de knie na de blessure vaak veranderd blijft. Sterke spieren rond de knie en een gezond gewicht helpen de slijtage te vertragen.
Een grote Schotse studie (Mackay e.a., New England Journal of Medicine, 2019) volgde 7.676 oud-profvoetballers. Zij stierven 3,5 keer vaker aan een neurodegeneratieve ziekte dan vergelijkbare mannen, en kregen 4,9 keer vaker dementiemedicatie. Tot hun 70ste leefden ze wel langer dan gemiddeld. De studie toont een verband, maar bewijst niet dat koppen of hoofdimpacts de enige oorzaak zijn.
Ja, het is een van de sterkste voorspellers van latere klachten. In een studie bij 2.233 Engelse cricketers had 77 procent ooit geblesseerd doorgespeeld. Bij de elitespelers ging dat samen met 2,1 keer meer kans op artrose en 2,5 keer meer kans op blijvende gewrichtspijn (Bullock e.a., BMC Musculoskeletal Disorders, 2020).
Bronnen
- Palmer D. e.a.: "Prevalence of and factors associated with osteoarthritis and pain in retired Olympians compared with the general population: Part 2 - the spine and upper limb", British Journal of Sports Medicine 56(19), 2023 (3.357 gestopte Olympiërs en 1.735 mensen uit de algemene bevolking; deel 1 over de onderste ledematen verscheen in hetzelfde nummer)
- University of Edinburgh: "Elite sport linked with osteoarthritis risk"
- Rambaud A. e.a.: "Is Knee Osteoarthritis an Inevitable Consequence for Athletes after Anterior Cruciate Ligament Injury?", International Journal of Sports Physical Therapy 21(6), 2026
- Jones M.E. e.a.: "Osteoarthritis and other long-term health conditions in former elite cricketers", Journal of Science and Medicine in Sport 21(6), 2018
- Bullock G.S. e.a.: "Playing sport injured is associated with osteoarthritis, joint pain and worse health-related quality of life", BMC Musculoskeletal Disorders, 2020
- Mackay D.F. e.a.: "Neurodegenerative Disease Mortality among Former Professional Soccer Players", New England Journal of Medicine 381(19), 2019
- Eos Wetenschap: "Hoe een hersenschudding jarenlang sporen nalaat bij voetballers", 2 april 2026
Citeer dit artikel
MentraNova Redactie (2026). De prijs van topsport: wat ex-topsporters later meedragen. MentraNova. https://mentranova.com/articles/gevolgen-topsport-later
Overnemen mag, met bronvermelding en een link. Journalist of onderzoeker en je wil een specialist spreken? Mail [email protected].

